Ma Sûriye dibistanên xwe îslamîze dike? Pirtûkên dersê çi nîşan didin

Ji aliyê çavkaniyên serbixwe ve tê piştgirîkirin

Di destpêka Kanûna Paşîn a 2025an de Wezareta Perwerdeyê, ku wê demê Nezîr Qadirî serokatiya wê dikir, lîsteyên guhertinan ên ku hemû polên dibistanê digirtin weşandin. Di pirtûkên perwerdeya îslamî de, “ku mirov canê xwe di riya welatê xwe de feda bike” bû “ku mirov canê xwe di riya Xwedê de feda bike”, “bi qanûna dadê tê birêvebirin” bû “bi şerîeta Xwedê tê birêvebirin”, û “prensîba biratiya mirovî” bû “prensîba biratiya îmanî”. Yekîneya “eslê jiyanê û peresîn” ji zanistê hat rakirin, û behsa Zenûbiya, Arameyî û Kenanîyan ji dîroka kevnar hat rakirin. ^{1 2}

AFPê ragihand ku bi guhertinan herwiha ayeteke Quranê ya derbarê kesên ku “ji rê derketine” de wekî ku behsa “Cihû û Nesara” (Xiristiyan) dike hat şirovekirin, û helbestên li ser jin û evînê hatin rakirin. ² Di 9ê Kanûna Paşîn a 2025an de Biryara Hejmar 104 dersa perwerdeya niştimanî betal kir. ¹

Qadirî got ku wezaretê “tenê ferman daye ku beşên ku rejîma Esed a hilweşiyayî pesn didin werin jêbirin” û ayetên Quranê yên ku “bi awayekî şaş hatibûn şirovekirin” rast kirine, û ku bernameyên xwendinê dê “wekî xwe bimînin heta ku komîteyên pispor ji bo vekolîn û kontrolkirinê werin avakirin”. ² Di Gulana 2025an de Sûriyeyî ji bo Rastî û Dadê (STJ) ragihand ku ti komîteyên wiha nehatine ragihandin, û reform wekî “biryareke îdeolojîk a yekalî ku meşrûiyeta wê tune” bi nav kir, ku bêyî şêwirîna bi pisporan hatiye girtin û gihiştiye naveroka edebî û felsefî ya ku ti têkiliya wê bi rejîma berê re tune. ³

Ji aliyê çavkaniyên serbixwe ve tê piştgirîkirin

Di Cotmeha 2025an de Arabi21 ragihand ku wezîrê nû, Mihemed Ebdulrehman Turko, dersên perwerdeya îslamî ji çar dersan di hefteyê de daxistine du dersan û li şûna dersa “Quranê Pîroz û Edebên Wê” muzîk û huner danîne. Mamoste û xwendekaran li Îdlibê protesto kirin, niştecihan li Hemayê û li ber wezaretê li Şamê xwepêşandan kirin, û waîzan li ser înternetê li dijî biryarê kampanya meşandin. Li Hemayê amûrên enstîtuya muzîkê ya niştimanî hatin şikandin; karbidestan ev wekî “karekî takekesî” bi nav kir, û nedihat zanîn ka êrîş bi biryarê ve girêdayî bû yan na. Wezaretê ti ronkirineke fermî derbarê tabloya dersan de neweşand. ⁴

Ji aliyê çavkaniyên serbixwe ve tê piştgirîkirin

Di 17ê Tebaxa 2026an de wezaretê ji bo sala 2026–2027an bernameyeke xwendinê ya yekgirtî ji bo hemû parêzgehan ragihand, li ser bingeha “bernameya Şamê” ya sala berê. ⁵ Di 14ê Îlonê de Wezîr Turko ji Meclîsa Gel re got ku wêne û sembolên rejîma berê ji du çapên dawî yên pirtûkên dersê hatine rakirin û ku 41 milyon pirtûk hatine çapkirin. ⁶

Paşê rojnameger Mihemed Selûm berawirdkirinên çapên kevn û nû li kêleka hev weşandin. Platforma piştrastkirina rastiyan Verify-Sy (Teekked) ew li hember çapên dîjîtal ên kevntir û li hember pirtûkên çapkirî yên ku ji bo 2026–2027an li xwendekaran hatin belavkirin kontrol kirin, û piştrast kir ku: ^{7 8}

• wêneyekî dayikekê ku porê keça xwe şeh dike, di pirtûka perwerdeya îslamî ya pola 3an de (r. 58 di 2014–2015an de), niha wê bi hîcabê nîşan dide (r. 56 di 2025–2026an de);
• hîcab li bijîşkeke jin a ku di pirtûka zanistên civakî ya pola 1ê de vakslêdanê rave dike, di navbera çapên 2021–2022 û 2025–2026an de hat zêdekirin — her çend heman karakter di rûpeleke din de bê hîcab xuya dike;
• peykerê stranbêj Ur-Nanşe (Urnîna) ji Mariyê û peykerê defjenekê ji Ugarîtê ji pirtûka zanistên civakî ya pola 3an hatin rakirin, lê wêneyên cerekî, destnivîsekê, guharên zêrîn û alfabeya Ugarîtê hatin hiştin;
• di pirtûka zanistên civakî ya pola 6an de, cil li peykerê Misra kevnar ê nivîskarekî rûniştî hatin zêdekirin ku laşê wî yê jorîn digirin;
• pirtûka zanistên civakî ya pola 6an, ku cara yekem di 2012–2013an de derketibû, bêyî dersên xwe yên li ser rêveberiya herêmî, jiyana siyasî, hemwelatîbûn, medya û beşdariya demokratîk ji nû ve hat çapkirin; ⁷
• di hin pirtûkên polên destpêkê û di pirtûkeke pola 7an de wêneyên jinan hatin rakirin an hîcab li wan hat zêdekirin — di rewşekê de cilbab. ^{7 8}