Suriye’de Facebook’ta eleştirenlerin izlenmesi: bir dijital güvenlik uzmanının yayımladıkları

Görüntülenme: 272

7 Ekim 2026’da Al-Hal Net, dijital ve bilgi güvenliği uzmanı Ala Gazal’ın, bir Suriye güvenlik teşkilatının Facebook hesaplarını ve sayfalarını izlemek için kullandığını söylediği bir aracın ekran görüntülerini Facebook’ta yayımladığını bildirdi. Gazal, daha sonra ek ayrıntılar vereceğini söyledi ve teşkilatın adını vermedi. 1 Aksi belirtilmedikçe aşağıdakilerin tamamı, Al-Hal Net’in aktardığı şekliyle onun anlatımıdır.

Neler yayımladı

Yayımlanmış iddia

Gazal’ın söylediğine göre aracın deneme sürümüne bir programlama hatası sayesinde ulaşmış. Ekran görüntülerindeki arayüzün başlığı «محلّل المنشورات» (“Gönderi Analizcisi”) ve arayüzde “izlenen hesaplar”, “hedef hesaplar”, “olaylar” ve “ilişki haritası” adlı bölümler bulunuyor. 1

Gazal’a göre araç:

  • seçilen hesapların sahipleri hakkında bilgi (ikamet yeri, memleketi, medeni durumu, iş yeri ve takipçi sayısı) topluyor ve hesapların dönemsel anlık görüntülerini kaydediyormuş; 1
  • her hedef hesap için, gönderilerinin ve bu gönderileri beğenen, yorum yapan ve onlarla etkileşime giren kişilerin özetini içeren bir dosya oluşturuyormuş; 1
  • hesapları yorumlar, paylaşımlar ve beğeniler üzerinden birbirine bağlayan, şehre, cinsiyete ve yaşa göre filtrelenebilen bir “ilişki haritası” çiziyormuş; 1
  • “kitle kutuplaşması” adlı bir bölümde, gönderilerin altındaki yorumları tutumlarına göre (destekleyici, eleştirel, tarafsız veya belirsiz) sınıflandırıyormuş; 1
  • bir hesabın kitlesinin şehir, iş ve eğitim bilgilerini toplayıp ardından yorum yapan herkesin gönderilerini analiz ediyormuş; 1
  • anahtar kelime “olaylarını” takip ediyormuş: arayüzdeki örneklerden birinin adı “akaryakıt fiyat artışları” ve bu örnek ilgili gönderileri, yorumları ve katılan hesapları topluyormuş. 1
Ala Gazal’ın yayımladığı ekran görüntülerinde aracın “olaylar” bölümü: 10–14 Eylül 2026 arasında 10 eşleşen gönderi, 1.093 yorum ve 812 katılımcı içeren «رفع اسعار المحروقات» (“akaryakıt fiyat artışları”) adlı bir olay.
Ala Gazal’ın yayımladığı ekran görüntülerinde aracın “olaylar” bölümü: 10–14 Eylül 2026 arasında 10 eşleşen gönderi, 1.093 yorum ve 812 katılımcı içeren «رفع اسعار المحروقات» (“akaryakıt fiyat artışları”) adlı bir olay. Ekran görüntüsü, Ala Gazal’ın yayımladığı şekliyle; görüntüde hiçbir özel kişi yer almıyor.
Aracın “mevcut ikamet şehri”, “memleket” ve “diller” alanlarını listeleyen bir “alan verisi temizleme” sayfası.
Aracın “mevcut ikamet şehri”, “memleket” ve “diller” alanlarını listeleyen bir “alan verisi temizleme” sayfası. Ekran görüntüsü, Ala Gazal’ın yayımladığı şekliyle.
Aracın arayüzde “şimdiye kadar gönderileri toplanan tüm hesaplar” olarak tanımlanan “hedef hesaplar” sayfası («الحسابات المستهدفة»).
Aracın arayüzde “şimdiye kadar gönderileri toplanan tüm hesaplar” olarak tanımlanan “hedef hesaplar” sayfası («الحسابات المستهدفة»). Ekran görüntüsü, Ala Gazal’ın yayımladığı şekliyle; tüm hesapların adlarını ve fotoğraflarını bulanıklaştırdık.
Bir sayfanın 189 gönderisinden oluşturulan, şehre, cinsiyete ve yaşa göre filtrelenebilen bir “ilişki haritası” (ağ oluşturma işi #14060).
Bir sayfanın 189 gönderisinden oluşturulan, şehre, cinsiyete ve yaşa göre filtrelenebilen bir “ilişki haritası” (ağ oluşturma işi #14060). Ekran görüntüsü, Ala Gazal’ın yayımladığı şekliyle; tüm adları bulanıklaştırdık.

Aracın ne amaçla kullanıldığını söylüyor

Yayımlanmış iddia

Gazal’a göre araç, yetkililerin “gönderilerin peşine düşmek ve onları takip etmek, kaldırmak ya da hesapları kısıtlamak” için kullandığı birkaç araçtan biriymiş; örnek olarak aktivist Hasan Akkad ile avukat Yasir Şalati’nin hesaplarını gösteriyor ve gönderileri tepkilerle doldurmak için otomatik hesaplar kullanıldığını söylüyor. 1

Al-Hal Net’in aktardığı daha önceki bir röportajında, güvenlik personelinin bazı tutukluları telefonlarının kilidini açmaya zorladığını ve böylece mesajlaşma uygulamalarının incelenebildiğini söylemişti. 1

Ekran görüntüleri ne gösteriyor

Ekran görüntülerinde Suriye devlet kurumlarının kullandığı kartal amblemi yer alıyor. “Akaryakıt fiyat artışları” olayı, akaryakıt fiyatı protestolarının yaşandığı 10–14 Eylül 2026 dönemini kapsıyor. 2 Ekran görüntülerinden birinde “hedef hesaplar” arasında “Ala Gazal” adlı bir hesap listeleniyor. Hesapları gösteren ekran görüntülerinde tüm adları ve fotoğrafları bulanıklaştırdık.

Bağlam

Yetkilileri eleştirenler, Suriye İnsan Hakları Ağı’nın ve Suriye Adalet ve Hesap Verebilirlik Merkezi’nin gözden geçirilmesini istediği, Esad döneminden kalma 2022 tarihli 20 sayılı Siber Suçlar Kanunu uyarınca yargılandı; Hamşo uzlaşması ve Hasan Akkad’ın gözaltına alınması hakkındaki dosyaya bakın. 3 4

Facebook’un kuralları ve özel hayatın gizliliği hakkı

Araç Gazal’ın anlattığı gibi çalışıyorsa, Facebook’tan otomatik yöntemlerle veri topluyor demektir. Meta’nın hizmet koşulları bunu yasaklıyor: “Ürünlerimize otomatik yöntemlerle (önceden iznimiz olmadan) erişemez veya Ürünlerimizden veri toplayamaz ya da erişim izniniz olmayan verilere erişmeye çalışamazsınız.” Şimdiye kadar yayımlanan hiçbir şey, Meta’nın böyle bir izin verdiğine işaret etmiyor. 5

Gönderilerin ve yorumların herkese açık olması, onları özel hayatın gizliliği hakkının dışına çıkarmaz. BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliği 2018’de şunu yazdı: “Bir kişi hakkında sosyal medyada kamuya açık olan bilgiler toplanıp analiz edildiğinde, bu da özel hayatın gizliliği hakkını ilgilendirir. Bilgilerin kamuyla paylaşılması, içeriklerini korumasız kılmaz.” 6 Kimliği belirlenebilen kişilerin nerede yaşayıp çalıştığını, kimlerle etkileşimde bulunduğunu ve yorumlarının bir gönderiyi destekleyip desteklemediğini veya eleştirip eleştirmediğini kaydeden bir araç (bu aracın anlatıldığı şekliyle), yalnızca bir gönderiyi beğenen veya yorum yapan kişiler de dahil olmak üzere, profilini çıkardığı herkesin özel hayatına müdahale eder.

Suriye, 17. maddesi herkesi özel hayatına “keyfi veya hukuka aykırı olarak müdahale” edilmesine karşı koruyan Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme’ye taraftır. 7 13 Mart 2025 tarihli Anayasal Bildirge, onaylanmış insan hakları sözleşmelerindeki hakları kendisinin ayrılmaz bir parçası hâline getiriyor (Madde 12) ve “Devlet özel hayatın dokunulmazlığını korur; buna yönelik her türlü saldırı kanunla cezalandırılan bir suç sayılır” hükmünü içeriyor (Madde 13). Madde 23, ulusal güvenlik veya kamu düzeni için gerekli olduğu durumlarda hakların kanunla sınırlandırılmasına izin veriyor. 8 BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliği’ne göre gözetim, kamuya açık ve kesin bir kanuna dayanmalı, makul şüpheye dayalı olmalı ve bağımsız bir organ tarafından onaylanmalıdır. 6 Bu türden bir programı kapsayan hiçbir kanun, yargısal onay veya denetim yayımlanmadı.

Bunun neyi kanıtladığı, neyi kanıtlamadığı

Yayımlanan ekran görüntüleri, Facebook kullanıcılarının profilini çıkarmak, etkileşimlerini haritalamak ve yorumlarını tutumlarına göre ayırmak üzere tasarlanmış bir aracı gösteriyor ve adı belli bir uzman bu aracı bir Suriye güvenlik teşkilatına atfediyor. Ekran görüntülerini bağımsız olarak doğrulayamadık, Gazal teşkilatın adını vermedi ve şimdiye kadar yayımlanan hiçbir şey aracı belirli bir bakanlığa veya yetkiliye bağlamıyor. Gazal ya da başkaları ek ayrıntılar yayımlarsa bu sayfayı güncelleyeceğiz. 1

Çağrımız

Suriye’yi Kim Yönetiyor? fiili otoritelere şu çağrıda bulunuyor:

  • bu aracı ve insanların sosyal medya faaliyetlerini izlemeye yönelik benzer her türlü programı derhal kapatın;
  • aracın topladığı tüm verileri (profiller, hesap anlık görüntüleri, ilişki haritaları ve yorum sınıflandırmaları) diğer kurumlarla paylaşılmış kopyalar dahil silin;
  • aracı hangi kurumun geliştirip işlettiğini, hangi hukuki dayanakla işlettiğini ve hesapları izlenen kişilerin nasıl bilgilendirileceğini kamuoyuna açıklayın.

Araç bir devlet aracı değilse, yetkililer bunu açıklamalı ve devlet amblemi altında onu kimin kullandığını soruşturmalıdır.

Hamşo uzlaşması ve Akkad davası

Kaynaklar

  1. Basın Digital-security specialist: a Syrian security agency uses a tool to monitor Facebook accounts (Arabic) — Al-Hal Net, 7 Ekim 2026
  2. Basın Syria, self-made: The fight against expropriation — A People's Planet — Alex Simon (opinion), 1 Ekim 2026
  3. İnsan hakları örgütü SNHR calls for reviewing the Cybercrime Law and its enforcement mechanisms (statement on the arrest of Hassan Akkad) — Syrian Network for Human Rights, 22 Haziran 2026
  4. İnsan hakları örgütü The Weaponization of Inherited Legislation to Restrict the Civic Space in Syria’s Transition — Syria Justice and Accountability Centre, 15 Temmuz 2026
  5. Resmî kayıt Facebook Terms of Service, section 3.2 (“What you can share and do on Meta Products”), consulted 7 October 2026 — Meta, 7 Ekim 2026
  6. Resmî kayıt The right to privacy in the digital age (A/HRC/39/29), paragraphs 6 and 35 — UN Office of the High Commissioner for Human Rights, 3 Ağustos 2018
  7. Resmî kayıt International Covenant on Civil and Political Rights, Article 17 (Syria acceded on 21 April 1969) — United Nations, 16 Aralık 1966
  8. Resmî kayıt Constitutional Declaration of the Syrian Arab Republic (Arabic original; English translation published by ConstitutionNet) — Presidency of the Syrian Arab Republic, 13 Mart 2025